Copyright 2008-2018 - Solidair Groningen & Drenthe

nieuws

'Blijf betrokken bij suïcidale mensen'

‘Vraag maar eens: hoe gaat het nu écht met je? Informeer wat iemand bedoelt, als hij of zij zegt weleens aan zelfdoding te denken.’ Gerard en Astrid Agterkamp organiseren voor de Rooms-Katholieke Kerk cursussen suïcidepreventie.


‘Ik vrees dat ik bij de groep pastores hoor die weleens signalen heeft gemist.’ Koos Tolboom is zesentwintig jaar pastoraal werkzaam en was vier keer betrokken bij de uitvaart van iemand die zich van het leven had beroofd. Hij is medeorganisator van een cursus suïcidepreventie – ook omdat hij weet hoe lastig het is om subtiele signalen op te vangen bij sombere of depressieve mensen.

tolboom agterkampen

Pastoor Koos Tolboom, Gerard en Astrid Agterkamp (v.l.n.r.) voor de Maria Tenhemelopnemingkerk in Assen.

Tolboom is rooms-katholiek pastoor in Assen, Roden en Zuidlaren en voorzitter van de projectgroep Toerusting van het vicariaat (regio binnen een bisdom) Groningen-Drenthe. Solidair Groningen & Drenthe, een katholieke organisatie, geeft de cursus vorm, met hulp van Suïcidepreventie voor Kerken.

‘We zijn een jaar geleden begonnen met het schrijven van de cursus’, vertelt Gerard Agterkamp, coördinator bij Solidair. Hij is christelijk- gereformeerd, maar de cursus mikt voorlopig vooral op een katholiek publiek. Zijn vrouw Astrid is degene die de cursus geeft. Vorige week begon een nieuwe reeks van drie avonden in Hoogeveen. Er waren twintig mensen aanwezig.

Gerard Agterkamp: ‘Ik had in mijn werk te maken met zelfdodingen. Ook in mijn kerkelijke gemeente kwamen de laatste jaren suïcides voor. Mijn tante heeft haar leven beëindigd. In sommige provincies zijn er lotgenotengroepen voor nabestaanden, maar in Groningen niet. Met Solidair hebben we samen met hen een stichting opgezet. Vervolgens bedacht ik dat we ook iets kunnen doen aan de ‘voorkant’: preventie.’

Zelfdoding is in veel gevallen te voorkomen, denkt Tolboom. Hij illustreert dat aan de hand van een verhaal dat hij onlangs in de NRC las. ‘Dat ging over een man, die suïcide wilde plegen, maar daarvan was weerhouden. Hij is nu gepensioneerd en loopt elke dag langs een afgrond die populair is bij suïcidale mensen. Dan kijkt hij: dáár loopt er een. En gaat hij met die mensen praten. Zo heeft hij veel zelfdodingen voorkomen.’

Tolboom heeft vier keer een begrafenis geleid van iemand die suïcide had gepleegd. Niet altijd is dat te voorkomen. Maar soms wel, ziet de pastoor: ‘Ik heb gesproken met iemand die groot lijden onderging, gehospitaliseerd was. Hij gaf aan naar suïcide te verlangen. Eerlijk gezegd had ik daar begrip voor, ook al moet ik dat misschien niet zeggen. Maar later ging het toch weer beter met hem.’

94.000 pogingen
De cursus is vooral bedoeld voor vrijwilligers: mensen die zieken bezoeken, die actief zijn in de parochie of gemeente. ‘De eerste avond is gericht op de theorie, de oorzaken van suïcidaliteit’, vertelt Astrid Agterkamp. ‘We willen de kennis van de deelnemers testen door vragen te stellen. In welk seizoen gebeurt het het vaakst? Wie doen de meeste pogingen, mannen of vrouwen? Daarnaast bespreken we bestaande vooroordelen, zoals: “je kunt iemand toch niet kunt tegenhouden”, of “je moet niet over zelfdoding praten, omdat je anders mensen op ideeën kunt brengen”.’

‘Er zijn jaarlijks 94.000 pogingen tot zelfdoding’, voegt Gerard Agterkamp toe. ‘En een half miljoen mensen loopt met dit soort gedachten rond. Dat is ontzettend veel. We willen kerkelijke vrijwilligers helpen signalen op te vangen.’

Daarvoor gebruiken ze onder meer een schema op een blauw A4, gemaakt door Suïcidepreventie voor Kerken. Het helpt mensen om in te schatten hoe ernstig en concreet de gedachte aan zelfdoding bij iemand is. En welke stappen je dan kunt ondernemen. ‘Ik heb het blauwe schema naast de telefoon liggen’, vertelt Tolboom.
‘Zo’n papier is niet zaligmakend’, nuanceert Gerard Agterkamp. ‘Maar laatst belde een pastoor me. Hij vertelde dat hij een jongen had gesproken die suïcidaal was. We hebben er aan de hand van het schema over doorgepraat en besproken wat een goede manier van handelen is.’

Voor cursisten die zelf een suïcide hebben meegemaakt, kan dit extra confronterend zijn, stelt Astrid Agterkamp. ‘Ze zien ineens welke signalen ze hebben gemist en gaan zich schuldig voelen. Dat is natuurlijk niet de bedoeling.’

geheim
De tweede avond in Hoogeveen vindt donderdag plaats. Dan wordt de cursus meer praktisch, inclusief rollenspellen om situaties na te spelen. Gerard Agterkamp: ‘We leren mensen om het onderwerp in gesprekken zo concreet mogelijk te maken. Het helpt enorm als het geheim doorbroken wordt.’ Het lucht op als er iemand is die oprechte belangstelling heeft en luistert. ‘Als iemand het heeft gedeeld, is de helft van de kracht al weg.’
De laatste avond van de cursus vindt eind november plaats. Dan staan de nabestaanden centraal. Astrid Agterkamp: ‘We zien dat juist nabestaanden zelf weer een risicogroep vormen. Daar moet je alert op zijn. Als een van je ouders bijvoorbeeld zelf het leven heeft beëindigd, dan kun je meekrijgen dat jouw bestaan blijkbaar niet belangrijk genoeg was om hem of haar daarvan te weerhouden.’

Het idee dat de kerk zelfdoding streng veroordeelt, leeft nog steeds. Maar die tijd is echt voorbij, vindt Tolboom. ‘Tegenwoordig hebben katholieke pastores meer een houding van: wie ben ik om te oordelen? Wie weet wat er heeft gespeeld in het leven van deze ene mens?’ Astrid Agterkamp gebruikt bij de cursus ook wat de catechismus van de Katholieke Kerk over suïcide zegt. ‘Daarin staat dat God de enige is die het lijden van de mensen kent. Alleen Hij mag erover oordelen.’ Gerard voegt toe: ‘Er staat ook dat zelfdoding heel erg is, omdat er iemand wegvalt uit de samenleving.’ Tolboom: ‘Dat hangt samen met het katholieke idee dat alle levende mensen solidair zijn met elkaar. Ze staan in verbinding met elkaar. Suïcide – maar ook voltooid leven – is dan het doorknippen van de lijntjes die je met andere mensen hebt.’

Inmiddels kan de kerk een belangrijke rol spelen bij suïcidepreventie. Daar is volgens Gerard Agterkamp niet altijd oog voor: ‘De ggz organiseert vooral cursussen voor professionals. Ook 113 Online is daarbij betrokken. Ze hebben onder meer de gemeente Groningen als proeftuin gebruikt, maar daar de kerken onvoldoende bij betrokken.’

Hij ziet kansen voor de cursus – maar zoekt nog naar voldoende financiën. In Sappemeer kon de cursus niet doorgaan vanwege gebrek aan aanmeldingen, maar over de opkomst in Hoogeveen is hij tevreden. ‘De cursus wordt steeds breder en we zijn die aan het verbeteren. We willen dit ook in andere kerken gaan aanbieden en iedereen die interesse heeft, mag de cursus opvragen. Zodra mensen doorkrijgen dat ze echt iets kunnen betekenen, verwacht ik dat de zalen vol zitten.’

Bron tekst en foto: Nederlands Dagblad

Volg ons ook op Facebook

Agenda

Onze nieuwsbrieven

Onze nieuwsbrief ontvangen...?

We sturen een aantal keren per jaar een nieuwsbrief rond, met informatie over ons werk. Als je die wilt ontvangen, moet je je even inschrijven.

Inschrijven nieuwsbrief SGD